Khiêm nhường xuyên qua mái vòm do cái tôi dựng lên
Bạn thân mến,
Chúng ta hãy cùng nhìn lại những bài học từ ba thông điệp đầu tiên của lễ Basant Bhandara này:
- Trong Trái tim Chia đôi, chúng ta thấy một người tìm kiếm bị giằng xé giữa ham muốn và khát vọng, tự hỏi bên nào sẽ thắng.
- Trong Khơi dậy Mục đích sống, chúng ta bắt gặp người tìm kiếm với năng lượng còn nguyên vẹn nhưng mục đích đã bị đánh mất; một ngọn lửa không có phương hướng.
- Trong
Xây dựng Nền tảng Vững chắc, chúng ta bắt gặp người tìm kiếm thực
hành nghiêm túc và đã cảm nhận được những thay đổi bên trong, nhưng lại không
thể đặt niềm tin vào sự chuyển hóa trong trái tim mình.
Và bây giờ, chúng ta đến với người tìm kiếm thứ tư – người
đã tiến xa hơn trên cuộc hành trình. Anh ấy đã lựa chọn được hướng đi, được dẫn
dắt bởi mục đích, và có niềm tin mãnh liệt vào con đường. Thế nhưng, anh ấy lại
dậm chân tại chỗ, không phải vì hết năng lực mà vì chính những thành tựu đưa
anh ấy đến đây đã âm thầm trở thành một nhà tù.
Hãy tưởng tượng một cái cây vươn cao chạm vào mái vòm của
nhà kính. Nó gặp phải một vấn đề bất thường: rễ vẫn khỏe mạnh, lá vẫn xanh tươi,
và nhìn bề ngoài thì có vẻ sinh trưởng tốt, nhưng lại ngừng phát triển. Không
phải vì cái cây không cao được nữa, mà vì nó gặp phải một chướng ngại vật mà
không thể vươn qua.
Nhà kính ấy chính là cái tôi, và mái vòm là câu chuyện mà cái
tôi thêu dệt. Khi tán lá chạm vào mái vòm, cái cây đã lầm tưởng đó là bầu trời
và tin rằng mình đã cao hết cỡ.
Cái tôi – chướng ngại tinh vi và gian manh
Cái tôi là chướng ngại tinh vi nhất trên con đường tâm linh
bởi vì nó ngụy trang thành chính con đường. Người tìm kiếm dễ bị tổn thương nhất
trước những mưu kế của cái tôi lại là những người đã dày công tu tập, uyên thâm
kinh sách, được mọi người kính trọng và có thể trình bày trôi chảy về sự quy
thuận hay đức khiêm nhường. Bản thân những thành tựu này không xấu, nhưng hiểm họa
nằm ở chỗ khi chúng trở thành một danh tính. Và danh tính, dù được hóa trang thế
nào vẫn là cái tôi.
Trong Trái tim Chia đôi, chúng ta đã thảo luận về hai
con sói bên trong mỗi người: một cao thượng và một thấp kém. Ham muốn là con
sói thấp kém, và rất dễ nhận ra vì cơn đói khát của nó lộ rõ. Nhưng cái tôi xảo
quyệt hơn nhiều. Nó có thể khoác lên mình bộ lông của con sói cao thượng, ngụ ý
rằng cái tôi có thể hóa trang thành một phẩm tính cao thượng. Đây chính là sự nham
hiểm của cái tôi: ẩn náu sau vẻ đức hạnh. Nó thậm chí có thể biểu hiện thành lòng
sùng kính hoặc công phu tu tập.
Chariji từng đưa ra một quan sát mà một hành giả chân chính cần
lưu tâm. Ngài nói rằng lĩnh vực tâm linh quá dịu dàng và bao dung đến mức nó trở
thành mảnh đất màu mỡ cho thói kiêu ngạo và sự thao túng bén rễ. Hãy suy ngẫm sâu
xa ý nghĩa của câu nói này.
Trong cuộc sống, cái tôi liên tục bị kiểm soát – thị trường
uốn nắn bạn, cạnh tranh khiến bạn khiêm tốn và thất bại dạy bạn khôn ngoan.
Nhưng trong tâm linh, sự kiểm soát bên ngoài này gần như không có. Bạn có thể dựng
lên cả một đế chế của niềm kiêu hãnh và gọi đó là lòng sùng kính. Bạn tu tập
hàng chục năm và lầm tưởng rằng công phu là đích đến. Không ai đưa cho bạn một
bản báo cáo quý về trạng thái bên trong để bạn tự soi chiếu chính mình. Vì vậy,
chính sự dịu dàng của con đường khiến ta càng dễ sập bẫy.
Nghịch lý của công phu tu tập
Sự trưởng thành cần hội tụ hai yếu tố: sẵn sàng đón nhận và
không gian dung chứa. Chiếc ly đã đầy thì không thể chứa thêm được nữa. Đây là
mô tả chính xác về điều xảy ra với ý thức khi cái tôi choán hết không gian lẽ
ra dành cho sự trưởng thành.
Trong tâm linh, kiêu ngạo là một trong những samskara (dấu ấn) khó thanh tẩy nhất bởi chúng mang lại cảm giác về đức hạnh. Chúng có thể rì rầm:
Những điều trên có thể là đúng sự thật, nhưng khi kết tinh thành
“danh tính”, nó sẽ trở thành bức tường ngăn.
Các hiền triết xưa gọi đây là abhimana – niềm
kiêu hãnh vi tế len lỏi vào cả những hành giả chân chính nhất. Nó không xuất hiện
với vẻ ngạo mạn mà thì thầm thông qua sự so sánh: “Mình tiến bộ hơn những người
khác.” Nó núp dưới sự khiêm tốn giả tạo: “Mình không là gì cả,” nhưng trong
lòng lại dâng lên một niềm thích thú thầm kín khi được coi là khiêm nhường. Nó
thậm chí còn ngụy trang thành lòng sùng kính: “Mối liên hệ giữa mình và Thầy rất
đặc biệt,” như thể Cái Vô hạn cũng biết ưu ái.
Trong Xây dựng Nền tảng Vững chắc, chúng ta đã mô tả
hoài nghi là “nỗi sợ hãi khoác chiếc áo blouse trắng và giả vờ là khách quan”.
Hoài nghi nói: “Những thành tựu mình đạt được là không có thật,” hoặc “Liệu thứ
này có thật sự giá trị?”
Kiêu hãnh phản chiếu điều này theo một cách khác, “cái
tôi núp dưới ngôn ngữ tâm linh và giả vờ là sự quy thuận”. Nó nói: “Những thành
tựu mình đạt được là của mình,” trong khi vẫn thì thầm: “Mình không là gì cả.”
Cả hai đều ngăn cản chúng ta tiến bước: hoài nghi ngăn bạn
nhận ra những gì mình đã đạt được, còn cái tôi choán hết khoảng trống cơ hội cho
sự trưởng thành.
Cái tôi phụng sự và cái tôi giam hãm
Có một điều quan trọng ở đây: cái tôi không phải là kẻ thù.
Trong cuốn sách Spiritual Anatomy, chúng ta đã tìm hiểu cái tôi là một
phổ với năm màu sắc: kiêu ngạo, tự mãn, tự tin, hiện diện và khiêm nhường. Kiêu
ngạo là biểu hiện thô trược nhất, là khi cái tôi phồng lên đến mức làm lệch lạc
các mối quan hệ và nhận thức. Ở đầu kia của phổ là khiêm nhường, không phải là
sự vắng mặt của cái tôi mà là biểu hiện cao đẹp nhất của nó – trạng thái hoàn
toàn tin tưởng vào một điều gì đó vĩ đại hơn chính mình.
Cái tôi giống như cơ bắp; cần khỏe mạnh để vận động, linh hoạt
để dẻo dai, và trí tuệ để biết tiến lui đúng lúc. Chẳng hạn, một người đang diễn
thuyết cần một mức độ cái tôi [tự tin] nhất định để thuyết phục khán giả. Nhưng
cũng chính người đó khi thiền cần cái tôi thu rút gần như hoàn toàn, để pranahuti (dòng
truyền) tràn vào khoảng trống. Như vậy, vấn đề không nằm ở cái tôi, mà là ở một
cái tôi ngoan cố trong tình trạng đóng băng và không chịu xê dịch.
Trong Khơi dậy Mục đích sống, chúng ta nói rằng lười
biếng không phải là thiếu năng lượng mà là năng lượng không có đích đến. Cũng vậy,
cái tôi, trong tình trạng đóng băng, là năng lượng có đích đến, nhưng lại là đích
đến sai. Ngọn lửa của kẻ lười biếng ngủ quên, còn ngọn lửa của kẻ bị khống chế
bởi cái tôi thì vẫn cháy, nhưng chỉ gây ra hiệu ứng nhà kính thay vì vươn lên trời.
Hình ảnh ẩn dụ này chỉ ra rằng năng lượng tâm linh, sự chân thành và công phu
tu tập của người tìm kiếm bị hướng vào việc nuôi dưỡng, bảo vệ và đánh bóng hình
ảnh cá nhân thay vì vượt thoát ra khỏi nó.
Trong Trái tim Chia đôi, chúng ta thấy những thất bại
liên tiếp tạo ra những vết rạn li ti trong ý chí, và những tổn thương vô hình ấy
tích tụ cho đến khi một tác động nhỏ cũng dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn. Nghĩa là
mỗi lần bạn bị khuất phục, ý chí sẽ rệu rã dần và cuối cùng sụp đổ. Cái tôi vận
hành theo hướng ngược lại. Những thành tựu tâm linh, khi được coi là thành tựu
cá nhân, sẽ tạo ra những chiếc bong bóng li ti. Những chiếc bong bóng li ti vô
hình ấy mang lại cho ta cảm giác tiến bộ, nhưng nó tích tụ dần thành sự ngoan cố
mà cuối cùng sẽ làm vô hiệu hóa hiệu quả của thực hành.
Nuôi dưỡng sự trưởng thành
Nếu cái tôi là mái vòm, thì sự khiêm nhường là bầu trời bao
la.
Sự khiêm nhường thường bị hiểu lầm; nó không phải là tự ti
hay cố tỏ ra nhỏ bé. Trên thực tế, đó là nhận thức chân chính về vị trí của một
người trong trật tự bao la của sự tồn tại. Đỉnh Himalaya khiêm nhường không phải
vì cúi mình, mà vì nó biết mình là một phần của dãy núi vươn xa vượt tầm mắt.
Sự khiêm nhường chân chính là thứ còn lại khi nhu cầu được
trở nên đặc biệt tan biến. Hãy suy ngẫm thật sâu xa về điều này. Nhiều người
cho rằng nếu không còn thấy mình đặc biệt, thì bạn sẽ mất đi giá trị. Cái tôi
lo sợ rằng nó sẽ bị nhỏ bé, trở nên mờ nhạt, mất đi sức mạnh và hình tượng. Đó
là sự hiểu lầm rất lớn.
Khi nhu cầu được trở nên đặc biệt không còn, thứ còn lại là
sự hiện diện không tỏ vẻ, sức mạnh không phô trương, và sự tự tin không so
sánh. Bạn không bị nhỏ lại hay giảm đi theo bất kỳ nghĩa nào; trái lại, bạn được
giải phóng khỏi gánh nặng của việc phải giữ gìn một hình tượng. Bạn vẫn sở hữu những
kỹ năng, thế mạnh và ý tưởng độc đáo, nhưng danh tính và giá trị của bạn không
bị lệ thuộc vào chúng.
Chính nguồn năng lượng từng được sử dụng để nuôi dưỡng, bảo
vệ và thể hiện hình ảnh cá nhân giờ đây được dành cho sự trưởng thành. Vì vậy,
khiêm nhường không làm bạn nhỏ bé mà giải phóng bạn.
Trong thực hành Heartfulness, dòng truyền tuôn trào mạnh
nhất vào những trái tim rỗng rang. Dòng truyền không dùng sức mạnh để mở đường.
Nó lấp đầy những gì trống không, và chờ đợi ở ngưỡng cửa của những gì đã đầy ắp.
Đây là lý do tại sao sự chuyển hóa lớn lao thường không xảy ra ở những hành giả
dày dạn kinh nghiệm mà ở những người mới thực hành – những người thiền không mong
cầu, không khuôn thức, không thành tích tâm linh. Họ không có gì để bảo vệ.
Chiếc ly của họ rỗng không. Ân sủng chỉ việc rót đầy chiếc ly ấy mà không gặp
trở ngại nào.
Hãy nghĩ về điều đó theo cách này. Trong Khơi dậy Mục
đích sống, chúng ta đã khám phá nghịch lý của việc ăn kem: một cậu bé không
cần ý chí để ăn kem. Khi có niềm yêu thích thực sự, năng lượng sẽ tuôn chảy tự
nhiên. Điều tương tự cũng áp dụng ở đây. Khiêm nhường không cần đến nỗ lực khi có
sự ngạc nhiên chân thành. Một người đã nhìn thấy sự bao la thì không cần thực
hành khiêm nhường. Nó đến một cách tự nhiên, cùng với việc thực hành bền bỉ và
sự cởi mở. Ở những tầng sâu hơn của bản thể, chúng ta không thiếu lòng khiêm
nhường, chỉ là cái tôi gian manh đã xen vào giữa ta và sự bao la ấy, rồi phản
chiếu hình ảnh của chính nó và che khuất bầu trời.
Mãi mãi tâm ban sơ
Người Nhật dùng từ shoshin để mô tả cái gọi
là tâm ban sơ. Trong tâm ban sơ, có vô vàn khả năng; nhưng trong tâm của một
người kinh nghiệm, lại có rất ít. Điều này không có nghĩa là tỏ ra ngây thơ mà
là đón nhận mỗi khoảnh khắc, mỗi buổi thiền, mỗi cuộc gặp gỡ với sự thích thú,
như thể là lần đầu tiên, bởi vì, thực tế đúng là như vậy.
Một người thiền ngày hôm nay với mong đợi lặp lại trải nghiệm
của ngày hôm qua đã dựng lên một mái vòm hạn chế những khả năng có thể xảy ra.
Người tìm kiếm đến với Thầy trong tâm thế đã biết trước điều thầy sẽ nói, thì sẽ
chỉ nghe thấy những điều mà mình nghĩ. Sự trưởng thành chỉ nở hoa trong không
gian giữa những gì chúng ta biết và những gì chúng ta sắp khám phá. Cái tôi lấp
đầy không gian ấy bằng sự khẳng định, còn khiêm nhường giữ cho không gian luôn
rộng mở.
Trong Khơi dậy Mục đích sống, chúng ta nhớ lại hình ảnh
tờ giấy trống trơn trong bộ phim hoạt hình nổi tiếng Kung Fu Panda.
Khi tờ giấy bí kíp được mở ra, nó chỉ là một tấm gương. Không có bí kíp nào cả;
sức mạnh vốn luôn ở bên trong. Tuy nhiên, sự thật này có thể được đón nhận theo
hai cách khác nhau. Cái tôi tuyên bố: “Mình chính là sức mạnh ấy!”. Khiêm nhường
nhận ra: “Mình chỉ là kênh dẫn của sức mạnh”. Một bên dựng lên mái vòm, còn bên
kia mở ra bầu trời bao la: cùng một sự thật, nhưng mang lại hai kết quả hoàn
toàn khác nhau.
Chân ngôn thứ ba của Babuji nói rằng: “Hãy xác lập mục tiêu
hợp nhất hoàn toàn với Thượng đế. Không nghỉ ngơi cho đến khi đạt được lý tưởng.”
Chúng ta đã nói về việc “Không nghỉ ngơi” trong bối cảnh của sự lười biếng,
nhưng nó cũng đúng ở đây. “Không nghỉ ngơi” cũng có nghĩa là “Không cho rằng mình
đã đến đích”. Giây phút bạn tin rằng mình đã đến đích, hoặc hành trình đã hoàn
tất, mái vòm sẽ xuất hiện. Hãy nhớ rằng, luôn còn những cảnh giới cao hơn ở
phía trước, vì đó là bầu trời bao la và vô tận.
Tu tập không phải là hành động thực hiện một lần rồi thôi mà
là việc thực hành hàng ngày. Cái tôi có thể tự tái cấu trúc chỉ sau một đêm; do
đó, mỗi buổi sáng, mái vòm lại cần được dỡ bỏ. Trong mỗi buổi thiền, chiếc ly lại
phải được làm trống rỗng. Đây là nhịp điệu của sự trưởng thành, sự giải phóng
liên tục những gì đã tích tụ để con người thật của chúng ta ngày càng tỏ lộ.
Bầu trời bao la
Babuji từng mô tả người khiêm nhường nhất là người giàu có
hơn cả một vị vua, với một trái tim ẩn chứa “điều kỳ diệu của những điều kỳ diệu”
mà không cần ai hay biết. Đây là hình ảnh của một linh hồn đã xuyên qua mái vòm.
Linh hồn ấy không quảng cáo về sự vĩ đại của mình, cũng không cần người khác phải
ngước nhìn mà đơn giản là tiến hóa, như một cái cây vươn lên trời.
Cái cây xuyên qua mái vòm nhà kính vẫn là cái cây. Nhưng giờ
đây, nó được tự do thể hiện bản chất thật của mình, được tiếp xúc với ánh nắng mặt
trời, nước mưa và những làn gió. Với tầm nhìn mới này, nó nhận ra mái vòm kia
chưa bao giờ là bầu trời, và rằng nó có thể tiếp tục vươn cao.
Tóm lại:
- Trong Trái tim Chia đôi, ham muốn làm chúng ta chia cắt cho đến khi ta học được cách lựa chọn sáng suốt.
- Trong Khơi dậy Mục đích sống, sự trì trệ khiến chúng ta dậm chân tại chỗ cho đến khi ta thắp lên ngọn lửa và tìm thấy mục đích.
- Trong Xây dựng Nền tảng Vững chắc, sự hoài nghi ăn mòn chúng ta cho đến khi ta nhìn thấu nó và học cách tin vào trải nghiệm của chính mình.
- Trong
Vươn lên Trời cao, chúng ta thấy rằng cái tôi vây hãm chúng ta, một
cách vi tế và từ từ đến mức ta lầm tưởng sự cầm tù là đích đến. Chúng ta nhận
ra rằng sự khiêm nhường có thể xuyên qua mái vòm mà cái tôi dựng lên.
Trong bốn chướng ngại này, ít nhất ham muốn cũng thành thật
khi tự nhận mình là cơn đói khát. Lười biếng mang lại cảm giác nặng nề, và hoài
nghi biểu hiện bằng cảm giác khó chịu. Chỉ có cái tôi gian manh là chúc mừng ta
vì bị mắc kẹt. Nó khiến cho sự trì trệ có cảm giác như là sự tựu thành. Và đó
là điều khiến nó trở nên nguy hiểm nhất.
Bầu trời bao la vẫn luôn ở đó. Thứ duy nhất ngăn cách bạn và bầu trời ấy là mái vòm bạn đã dựng lên để che chắn cho mình khỏi các điều kiện thời tiết.
Hãy biết rằng bạn đủ mạnh mẽ để chịu đựng thời tiết khắc
nghiệt. Hãy xuyên qua mái vòm và vươn lên trời cao.
Thông điệp kỷ niệm 50 năm Thiền đường Shahjahanpur đi vào hoạt động, ngày 20 - 22 tháng 2 năm 2026
Nguồn: https://www.daaji.org/daaji-messages/Reaching-For-The-Sky
