Hai câu hỏi
Vào buổi tối đầu tiên khi tôi đến thiền viện
Shahjahanpur, một phụ nữ trẻ cùng 12 abhyasi đã đến gặp tôi. Chị ấy mở đầu một
cách nôn nóng: “Tôi muốn đào sâu tâm linh, thực sự rất muốn, nhưng lần nào hạ quyết
tâm tôi cũng đều thất bại.”
Những người xung quanh gật đầu tán đồng, trong đó có cả
cha của chị, một người dẫn thiền đã gần 20 năm. Với vẻ thất vọng và chút chua xót,
ông nói thêm: “Tôi phải làm sao đây, Daaji? Chính tôi cũng rơi vào tình trạng tương
tự.”
Sau khi lắng nghe cẩn thận, tôi đã đưa ra hai câu hỏi
để chị ấy nghiêm túc suy ngẫm:
1.
Chị có yêu mục tiêu mà mình hướng tới
không?
2.
Chị có bất mãn với thực tại của mình không?
Cô gái trẻ lặng im. Và sự im lặng ấy là chính là câu
trả lời.
Yêu thương và khổ đau
Liệu hai câu hỏi trên có nói cùng về một vấn đề?
Không, chúng đề cập đến hai động cơ hoàn toàn khác nhau.
Động cơ thứ nhất được dẫn lối bởi tình yêu. Nó có một
đích đến. Năng lượng hướng về một điều gì đó tươi sáng, và cơ thể chỉ thuận
theo vì trái tim đã đến đó rồi.
Động cơ thứ hai được thúc đẩy bởi khổ đau. Nó không có
đích đến, chỉ có sự trốn chạy. Năng lượng được dùng để thoát khỏi cảm giác khó
chịu, nhưng ngay khi sự khó chịu vơi bớt, động cơ sẽ dừng hoạt động.
Đây là lý do tại sao nhiều người thất bại mỗi lần hạ quyết
tâm. Khi động lực là sự bất mãn chứ không phải tình yêu, chúng ta rất dễ bỏ cuộc.
Ngọn lửa bất mãn bạo phát nhưng cũng bạo tàn, bởi vì tâm trí nhanh chóng thích
nghi với sự khó chịu và ngừng cố gắng.
Mục đích sống và sự lười biếng
Chúng ta thường hiểu chưa đúng về sự lười biếng. Chúng
ta coi lười biếng là một thiếu sót về nhân cách, sự thiếu kỷ luật và một yếu điểm
có thể khắc phục bằng kỷ luật. Thế nhưng, lười biếng không phải là thiếu năng
lượng; nó là năng lượng thiếu một mục tiêu. Hãy quan sát khi một người bị coi
là lười biếng gặp được thứ họ thực sự yêu thích; họ sẽ làm việc không biết mệt
mỏi, quên ăn quên uống, làm thâu đêm suốt sáng, không một lời than vãn. Năng lượng
luôn ở đó, chỉ là ngọn lửa chưa được thắp lên.
Trong một bộ phim hoạt hình nổi tiếng, chú gấu trúc ‘lười
biếng’ đã khám phá ra rằng sức mạnh mà cậu tìm kiếm vốn đã ở sẵn bên trong mình.
Nhân vật chính, một chú gấu trúc lặc lè, hiện lên là một kẻ lười biếng nhất
thung lũng bình yên. Leo vài bậc thang lên cung điện với cậu cũng thật khó khăn.
Cậu ngủ gật trong giờ học. Sư phụ và các đồng môn cho rằng tình trạng của cậu là
vô phương cứu chữa. Theo mọi tiêu chuẩn bên ngoài, cậu đại diện cho sự
trì trệ.
Thế nhưng bước ngoặt đã đến. Sư phụ phát hiện ra rằng
khi gặp được điều thực sự khơi dậy cảm hứng, cậu trở thành một người hoàn toàn
khác. Trong cảnh luyện võ trong nhà bếp, cậu thực hiện những pha nhào lộn, xoạc
chân, nhảy bổng và di chuyển nhanh như chớp, chỉ vì một chiếc bánh bao. Cơ thể
vốn không thể gập bụng dù chỉ một lần trên võ đường, đột nhiên lại có thể dẻo
dai đến lạ thường.
Điều này cho thấy năng lượng luôn ở đó, chỉ là thiếu lửa.
Khi một người bị cho là “lười biếng” tìm thấy niềm đam mê, họ sẽ làm việc không
biết mệt mỏi.
Và sự uyên thâm của sư phụ đã khép lại một bài học: Cuối
cùng khi cuốn Bí kíp được mở ra nó lại là trang giấy trắng; thực ra là một tấm
gương. Nó minh chứng rằng không có bí kíp nào hết; sức mạnh vốn sẵn ở trong ta.
Ngọn lửa chưa bao giờ lụi tàn; chỉ là chưa được nhóm lên.
Cần ý chí để ăn một que kem!
Thử hỏi một cậu bé: “Cháu có muốn ăn kem không?”. Theo
bạn, cậu bé sẽ trả lời ra sao? Cậu ấy có cần dùng đến ý chí hay nỗ lực để thuyết
phục bản thân không? Dĩ nhiên là không. Bởi khi ta thực sự thích điều gì đó,
năng lượng sẽ tự nhiên chảy về hướng đó.
Sức nặng của mục đích chưa được hoàn thành
Trong các truyền thống tâm linh, sự lười biếng không bị
coi là một căn bệnh, mà là một triệu chứng. Trong Yoga, tamas đại
diện cho phẩm tính trì trệ và nặng nề. Nó khởi sinh như thế nào? Nó khởi sinh
và dần định hình một cuộc đời đã đánh mất động lực tiến về phía trước. Cũng giống
như một dòng sông khi mất đi độ dốc, nước không đi đâu cả, nhưng dòng sông đã
hóa thành đầm lầy. Sinh lực sống vẫn ở đó, chỉ là hướng của dòng chảy đã thay đổi.
Thứ mất đi chính là sự thúc đẩy, là dòng chảy hướng về hạ lưu, là tiếng gọi thầm
lặng từng thủ thỉ: “Hãy đi hướng này”.
Còn tham vọng thì sao? Tham vọng không giống lòng tham
như một số người từng nghĩ. Linh hồn không dễ dàng chấp nhận một cuộc đời bé mọn
hơn tiềm năng của nó. Khi hoài bão lụi tàn, nó không biến mất mà để lại hệ quả.
Nó để lại sự nặng nề dưới cảm giác mệt mỏi, chán nản, hay thậm chí là trầm cảm.
Đấy chỉ là biểu hiện bề ngoài còn căn nguyên lại nằm ở chỗ khác. Đó là sức nặng
của mục đích chưa được hoàn thành trong một cuộc đời đã ngừng vươn tới tiềm
năng của chính mình.
Babuji nói rằng linh hồn khao khát thoát khỏi sự ràng
buộc. Khát vọng đó mang hình hài của tham vọng, tham vọng lớn nhất. Chúng ta muốn
trở về với bản thể đích thực của mình, điều mà chúng ta đã lãng quên. Chân ngôn
thứ ba của Babuji đã khẳng định: “Hãy xác lập mục tiêu hợp nhất hoàn toàn với
Thượng đế. Không nghỉ ngơi cho đến khi đạt được lý tưởng.” Hãy để ý cụm từ: Không
nghỉ ngơi. Không phải là “cố gắng không nghỉ ngơi”, hay “mong không nghỉ
ngơi”. Mà là: Không nghỉ ngơi. Một khi mục tiêu này sống động, sẽ không
có chỗ cho sự lười biếng. Còn khi mục tiêu ấy bị ngủ quên, thì dù đồng hồ báo
thức, những lời truyền cảm hứng hay những hệ thống năng suất cũng không mang lại
hiệu quả.
Đi tìm mục đích sống
Nếu lười biếng là triệu chứng, thì thuốc chữa phải trị tận gốc căn bệnh: đó là, sự mất kết nối với mục đích sống.
Về bản chất, thiền buổi sáng của Heartfulness chính là sự gặp gỡ hằng ngày với mục đích sống. Pranahuti, dòng truyền nguyên khí được truyền vào trái tim, không chỉ làm bình lặng tâm trí mà còn làm chuyển hướng chiếc la bàn bên trong. Nó nhắc nhở ta ở bình diện sâu hơn tâm trí về đích đến và ý nghĩa của cuộc hành trình. Đó là lý do vì sao thực hành đều đặn lại giúp cho việc thiền và ngày mới của bạn trở nên tốt đẹp hơn.
Bắt đầu từ một bước chân
Các nhà thông thái biết một điều mà các chuyên gia về năng
suất thường bỏ qua: bạn không thể dùng suy nghĩ để thoát khỏi sự trì trệ. Bạn
phải hành động để thoát ra. Hành động không cần phải to tát mà chỉ cần chân thật.
Nhưng bạn phải làm gì khi cảm thấy không thể vượt qua
cả chặng đường? Có những hôm, khi tôi phải đi máy chạy bộ trong 30 phút là tâm
trí tôi liền phản kháng. Mọi thứ trong tôi đều lên tiếng: không phải hôm nay. Khi
ấy, tôi tự nhủ, đừng nghĩ về ba mươi phút vội, hãy cứ bắt đầu với hai hoặc ba
phút trước. Và rồi phép màu xảy ra. Hai phút trở thành năm, và năm phút trở
thành mười lăm. Và ba mươi phút trôi qua thậm chí trước khi tôi kịp nhận ra. Cũng
cơ thể từng từ chối bắt đầu giờ đây lại từ chối dừng lại. Đây chính là bí mật:
bạn không cần phải chinh phục toàn bộ quãng đường. Bạn chỉ cần bước bước đầu
tiên. Một khi hành động khởi sinh, sức mạnh lớn hơn ý chí sẽ dẫn lối. Khi đó, bỏ
cuộc còn khó hơn là bắt đầu.
Một hành động được thực hiện toàn tâm toàn ý sẽ phá vỡ
sự kiềm tỏa của sự trì trệ nhanh hơn hàng trăm kế hoạch trên
giấy. Kinh Bhagavad Gita không nói: “Hãy nghĩ lớn.” Mà nói: “Hãy hành động.” Nó
cũng không ám chỉ “hãy làm điều đúng đắn” hay “hãy làm điều ấn tượng”, mà đơn
giản là “Hãy làm điều gì đó.” Khi cơ thể vận động, đôi bàn tay làm việc, và ý
chí tập trung vào một điều gì đó, bất cứ điều gì, miễn là có ý nghĩa. Đây chính
là khe hở để ánh sáng tràn vào căn phòng tối.
Đừng bao giờ tự hỏi liệu mình có năng lượng hay không. Bạn chắc chắn có. Câu hỏi là liệu bạn có nhớ năng lượng đó dùng để làm gì không. Và việc ghi nhớ này không phải là một bài tập tư duy mà là một thói quen. Đó là thiền. Là dòng truyền. Đó là việc kiên nhẫn thậm chí là hành động tẻ nhạt khi ngồi lại với trái tim mình mỗi ngày cho đến khi nó thủ thỉ với bạn biết điều mà nó đã biết: tadap, nỗi khao khát cháy bỏng, sự nhức nhối, sự khôn nguôi.
